خار مریم؛ گیاهی با ترکیبات هدفمند برای سلامت کبد

به گزارش گروه علم و فناوری پایگاه بهار زاگرس، خار مریم با نام علمی Silybum marianum یکی از شناخته‌شده‌ترین گیاهان دارویی در حوزه سلامت کبد است که جایگاه ویژه‌ای در فارماکوگنوزی و داروسازی گیاهی دارد. اهمیت این گیاه نه به‌دلیل مصرف سنتی صرف، بلکه به‌واسطه شناسایی دقیق مواد مؤثره و مکانیسم‌های دارویی آن در مطالعات علمی است؛ موضوعی که باعث شده خارمریم از یک گیاه دارویی سنتی به یک منبع معتبر در فرآورده‌های دارویی استاندارد تبدیل شود.

اردلان پاسداران متخصص فارماکوگنوزی گفت: از دیدگاه فارماکوگنوزی، بخش دارویی خارمریم دانه‌های آن هستند که حاوی مجموعه‌ای از ترکیبات فعال به نام سیلیمارین (Silymarin) می‌باشند.

وی تصریح کرد: سیلیمارین در واقع یک ترکیب واحد نیست، بلکه مخلوطی از فلاونولیگنان‌هاست که مهم‌ترین آن‌ها شامل سیلیبین (Silibinin)، سیلیکریستین و سیلی‌دیانین است. در میان این ترکیبات، سیلیبین از نظر فارماکولوژیک بیشترین نقش را در اثرات محافظتی کبدی ایفا می‌کند.

سیلیمارین؛ آنتی‌اکسیدان قوی برای تقویت سلامت کبد و دفع سموم محیطی

پاسداران با توضیح اینکه سیلیمارین به‌عنوان یک آنتی‌اکسیدان قوی عمل می‌کند و توانایی خنثی‌سازی رادیکال‌های آزاد را دارد، اظهار کرد: از منظر داروسازی، این خاصیت آنتی‌اکسیدانی سیلیمارین اهمیت زیادی دارد چراکه رادیکال‌های آزاد، یکی از عوامل اصلی آسیب به سلول‌های کبدی محسوب می‌شوند؛ باید دانست که بسیاری از آسیب‌های کبدی از جمله آسیب‌های ناشی از داروها، سموم محیطی یا استرس اکسیداتیو در همین مسیر ایجاد می‌شوند.

به گفته وی علاوه بر این، مطالعات نشان داده‌اند که ترکیبات سیلیمارین می‌توانند با پایدارسازی غشای سلول‌های کبدی، از نفوذ مواد سمی به داخل هپاتوسیت‌ها جلوگیری کنند. این مکانیسم، یکی از تفاوت‌های مهم خارمریم با بسیاری از گیاهان دارویی دیگر است؛ به‌طوری‌که نقش آن بیشتر «حمایتی و محافظتی» تعریف می‌شود تا درمانی مستقیم.

فرآورده‌های حاوی خار مریم به تنهایی درمان کننده نیستند

وی با اشاره به تأثیر سیلیمارین بر تحریک سنتز پروتئین در سلول‌های کبدی افزود: این فرآیند به بازسازی نسبی سلول‌های آسیب‌دیده کمک می‌کند، اما باید توجه داشت که این اثر به‌معنای درمان قطعی بیماری‌های کبدی نیست و بیشتر در قالب حمایت از عملکرد طبیعی کبد مطرح می‌شود. به همین دلیل، فرآورده‌های حاوی خارمریم معمولاً در کنار درمان‌های اصلی و تحت نظر متخصص توصیه می‌شوند.

پاسداران تصریح کرد: بسیاری از افراد به صورت خودسرانه اقدام به مصرف گیاه خام خارمریم می‌کنند در صورتی که مصرف فرآورده‌های دارویی استاندارد این گیاه با دوز مشخص با مصرف گیاه خام، تفاوت اساسی دارد و حتی ممکن است این مصرف خودسرانه بجای تاثیر مثبت و مفید برای کبد به آسیب سلول‌های کبدی منجر شود.

وی استانداردسازی فرآورده‌های خارمریم را حائز اهمیت دانست و اظهار کرد: مقدار سیلیمارین موجود در عصاره، روش استخراج و کیفیت ماده خام، همگی بر اثربخشی نهایی محصول تأثیر می‌گذارند.

این متخصص فارماکوگنوزی خارمریم را نمونه‌ای شاخص از پیوند میان دانش سنتی و داروسازی نوین برشمرد و یادآور شد: شناخت علمی مواد مؤثره و کاربرد منطقی گیاه خار مریم در حمایت از سلامت کبد به مصرف‌کنندگان کمک می‌کند تا با دیدی علمی‌تر و مسوولانه‌تر به گیاهان دارویی نگاه کنند نه صرف توجه به تبلیغات اغراق آمیز.