پس از پایان پشتیبانی ویندوز ۱۰؛ ۴۰۰ میلیون کامپیوتر در معرض خطر هستند

پایان پشتیبانی رسمی مایکروسافت از ویندوز ۱۰، صدها میلیون رایانه را در شرایطی قرار داده که اگرچه همچنان قابل استفاده‌اند، اما دیگر به‌طور رسمی امکان ارتقا به ویندوز ۱۱ را ندارند. برآوردها نشان می‌دهد حدود ۴۰۰ میلیون دستگاه ممکن است به دلیل نداشتن شرایط سخت‌افزاری لازم، از مسیر رسمی ارتقا خارج شده باشند؛ موضوعی که علاوه بر نگرانی‌های امنیتی، می‌تواند به افزایش زباله‌های الکترونیکی نیز منجر شود.

مایکروسافت در ۱۴ اکتبر ۲۰۲۵ پشتیبانی عادی از ویندوز ۱۰ را پایان داد. این اتفاق به معنای از کار افتادن ناگهانی رایانه‌های مجهز به این سیستم‌عامل نیست، اما دریافت منظم به‌روزرسانی‌های امنیتی برای کاربران عادی متوقف شده و همین مسئله می‌تواند در بلندمدت خطرات امنیتی استفاده از این سیستم‌عامل را افزایش دهد.

بر اساس برآورد PIRG، حدود ۴۰۰ میلیون رایانه ممکن است نتوانند به‌صورت رسمی به ویندوز ۱۱ ارتقا پیدا کنند. این سازمان هشدار داده است که کنار گذاشتن این دستگاه‌ها، در حالی که بسیاری از آنها همچنان از نظر سخت‌افزاری سالم و قابل استفاده هستند، می‌تواند حجم قابل‌توجهی از زباله‌های الکترونیکی تولید کند.

چرا بسیاری از رایانه‌ها نمی‌توانند ویندوز ۱۱ را اجرا کنند؟

مایکروسافت هنگام عرضه ویندوز ۱۱ در سال ۲۰۲۱، الزامات سخت‌افزاری این سیستم‌عامل را نسبت به ویندوز ۱۰ افزایش داد. وجود TPM ۲.۰، پشتیبانی از UEFI Secure Boot و استفاده از پردازنده‌های سازگار با فهرست مورد تأیید مایکروسافت از مهم‌ترین الزامات ویندوز ۱۱ هستند.

مایکروسافت این محدودیت‌ها را با هدف افزایش سطح امنیت و قابلیت اطمینان سیستم‌عامل اعمال کرده است. با این حال، همین الزامات باعث شده‌اند بسیاری از رایانه‌هایی که هنوز توانایی اجرای مناسب ویندوز ۱۰ را دارند، در فهرست دستگاه‌های واجد شرایط ارتقا به ویندوز ۱۱ قرار نگیرند.

به این ترتیب، یک رایانه ممکن است از نظر سخت‌افزاری کاملاً سالم باشد و حتی برای بسیاری از نیازهای روزمره عملکرد مناسبی داشته باشد، اما صرفاً به دلیل نداشتن یکی از الزامات تعیین‌شده، امکان دریافت رسمی ویندوز ۱۱ را نداشته باشد.

آیا رایانه‌های مجهز به ویندوز ۱۰ از کار می‌افتند؟

خیر. پایان پشتیبانی ویندوز ۱۰ به این معنا نیست که رایانه‌های مجهز به این سیستم‌عامل ناگهان از کار خواهند افتاد. کاربران همچنان می‌توانند ویندوز ۱۰ را اجرا کنند و برنامه‌های موجود نیز لزوماً بلافاصله متوقف نمی‌شوند. با این حال، مهم‌ترین نگرانی به امنیت مربوط می‌شود.

با کاهش یا توقف دریافت به‌روزرسانی‌های امنیتی، آسیب‌پذیری‌های جدید ممکن است در سیستم‌عامل باقی بمانند و در صورت سوءاستفاده مهاجمان، رایانه‌های بیشتری در معرض حملات سایبری قرار گیرند.

از سوی دیگر، ممکن است در طول زمان توسعه‌دهندگان نرم‌افزار نیز پشتیبانی از ویندوز ۱۰ را کاهش دهند. در چنین شرایطی، نصب نسخه‌های جدید برخی برنامه‌ها یا دریافت آخرین قابلیت‌های نرم‌افزاری می‌تواند دشوارتر شود.

بنابراین، پایان پشتیبانی بیشتر به معنای افزایش تدریجی ریسک و کاهش سازگاری نرم‌افزاری است، نه خاموش شدن ناگهانی رایانه.

سرنوشت ۴۰۰ میلیون رایانه چه خواهد شد؟

برآورد PIRG درباره حدود ۴۰۰ میلیون دستگاه ناسازگار با ویندوز ۱۱، نگرانی دیگری را نیز مطرح کرده است: سرنوشت رایانه‌هایی که هنوز قابل استفاده هستند اما از نظر نرم‌افزاری دیگر واجد شرایط دریافت جدیدترین نسخه ویندوز نیستند.

این سازمان تخمین زده است که کنار گذاشتن این دستگاه‌ها می‌تواند حدود ۱.۶ میلیارد پوند زباله الکترونیکی ایجاد کند؛ حجمی که به مشکل رو‌به‌رشد زباله‌های فناوری در جهان اضافه خواهد شد.

البته همه این رایانه‌ها لزوماً دور ریخته نمی‌شوند. برخی کاربران ممکن است همچنان از ویندوز ۱۰ استفاده کنند، برخی دیگر به سیستم‌عامل‌های جایگزین مهاجرت کنند و گروهی نیز سراغ روش‌های غیررسمی نصب ویندوز ۱۱ بروند.

کاربران چه گزینه‌هایی دارند؟

کاربرانی که رایانه آنها شرایط نصب رسمی ویندوز ۱۱ را ندارد، الزاماً مجبور نیستند دستگاه خود را کنار بگذارند.
یکی از گزینه‌ها، استفاده از برنامه به‌روزرسانی امنیتی گسترده مایکروسافت یا ESU است. این برنامه امکان دریافت به‌روزرسانی‌های امنیتی را برای مدت بیشتری فراهم می‌کند و طبق شرایط اعلام‌شده، برخی کاربران می‌توانند از این پشتیبانی تا اکتبر ۲۰۲۷  بهره‌مند شوند.

گزینه دیگر، مهاجرت به سیستم‌عامل‌های جایگزین است. برخی توزیع‌های لینوکس به‌دلیل نیاز سخت‌افزاری کمتر، می‌توانند گزینه مناسبی برای رایانه‌های قدیمی باشند.

ChromeOS Flex گوگل نیز گزینه دیگری است که برای نصب روی طیف گسترده‌ای از رایانه‌های شخصی طراحی شده و می‌تواند به کاربران اجازه دهد عمر دستگاه‌های قدیمی خود را افزایش دهند.

در کنار این گزینه‌ها، Windows ۱۰ IoT Enterprise LTSC نیز چرخه پشتیبانی طولانی‌تری دارد؛ هرچند این نسخه با نسخه معمولی ویندوز ۱۰ برای کاربران خانگی یکسان نیست و استفاده از آن به شرایط، کاربرد و مجوز مناسب نیاز دارد.

یک بحران زیست‌محیطی در پسِ پایان ویندوز ۱۰

پایان عمر پشتیبانی ویندوز ۱۰ یک پرسش مهم‌تر را نیز مطرح می‌کند: وقتی یک رایانه هنوز از نظر فیزیکی سالم است، اما دیگر با الزامات نرم‌افزاری سازگاری ندارد، آیا واقعاً باید کنار گذاشته شود؟

برای بسیاری از کاربران، خرید یک رایانه جدید ساده‌ترین راه‌حل به نظر می‌رسد. اما این تصمیم می‌تواند باعث شود میلیون‌ها دستگاه سالم به انبارها، مراکز جمع‌آوری زباله یا در نهایت چرخه دفع و بازیافت منتقل شوند.

فعالان محیط زیست هشدار می‌دهند که کوتاه‌تر شدن چرخه عمر محصولات فناوری، به‌ویژه زمانی که دستگاه به دلیل محدودیت نرم‌افزاری کنار گذاشته می‌شود نه خرابی سخت‌افزاری، می‌تواند به افزایش حجم زباله‌های الکترونیکی منجر شود.

در مقابل، استفاده مجدد از رایانه، ارتقای قطعات، نصب سیستم‌عامل‌های سبک‌تر و در نهایت بازیافت اصولی دستگاه می‌تواند راهکارهایی برای کاهش این پیامدها باشد.

در نتیجه، پایان پشتیبانی ویندوز ۱۰ فقط یک تغییر نرم‌افزاری نیست؛ این رویداد نشان می‌دهد تصمیمات مربوط به چرخه عمر سیستم‌عامل‌ها می‌تواند بر امنیت سایبری، هزینه کاربران و حتی محیط زیست تأثیر مستقیم داشته باشد.